به گزارش سرویس سیاسی بی باک، براي بررسي قيام 19 دي مردم قم بايستي اول فضاي سياسي – اجتماعي سال 56 و فضاي كلي دهه 50 را مورد كنكاش قرار داد،  در دهۀ 50 رژيم شاه يكي از ثروتمندترين و قدرتمندترين كشورهاي منطقه و دنيا بوده و از طرف ديگر، حمايت همه جانبۀ آمريكا پشتوانه اين رژيم شاهنشاهي بوده است. به عنوان مثال «در سال 1356 درآمد نفتي ايران 7/20 ميليارد دلار بوده است.

ارتش مدرن 400000 نفري مسلح به پيشرفته‌ترين تسليحات و با تشكيلات دقيق و منظم كه خشونتش زبان زد عام و خاص بود در اختيار رژيم ايران بود.

شاه آنچنان به سلطنت خود اميدوار بود كه در مصاحبه با خبرنگار ايتاليايي «اوريانا فالاچي» چنين مطرح مي‌كند:

«به طور كلي من تنها نيستم، بلكه نيرويي مرا همراهي مي‌كند كه ديگران آن را نمي‌بينند. قدرت من، قدرت خدايي است و در ضمن دستورهاي مذهبي دريافت مي‌كنم... مي‌دانم از طرف او براي انجام يك مأموريت انتخاب شده‌ام».

با توجه به فضاي سياسي – اجتماعي دهه 50، وقتي در چنين فضايي قيامي رخ مي‌دهد بايد ريشه‌هاي آن را مورد بررسی قرار داد كه اين قيام از كجا نشأت گرفته است. مبارزه و قيام‌هاي مردمي عليه رژيم كه اغلب نتيجه و محصول تلاش‌هاي فكري و عملي نخبگان سياسي حوزه‌ها و دانشگاه‌ها بوده است علت واحدی نداشته است. به عبارت دیگر، می‏توان‏19 دی را انفجار فشارهای متراکم توده‏های مردمی دانست که زمینه‏ های آن از کودتای‏27 مرداد 1332 شروع شد و با چند حادثه دیگر از جمله 15 خرداد 42 و 17 خرداد 54، و درگذشت مشکوک آیت ‏الله مصطفی خمینی(رحمت الله علیه) به آن دامن زده شد و آماده انفجار بود و مقاله توهین‏ آمیز روزنامه اطلاعات جرقه این انفجار را زد .

جرقه قيام

بعد از قيام پانزده خرداد 1342،‌ رژيم شاه براي خنثي نمودن حركت اسلامي مردم،‌امام را تبعيد كرد و سعي فراوان داشت تا فرد يا تشكيلاتي را جايگزين خلاء‌ وجودي امام بكند؛ تا به اين وسيله بتواند از يكسو با ظاهر اسلامي و عوام‌پسند،‌نظر توده‌ها را از امام منحرف سازد و از سوي ديگر اين فرد يا تشكيلات خطر چنداني براي حكومت ايجاد نكند. مرجع‌تراشي در مقابل امام و .... از حركتهاي مشكوك بعد از تبعيد امام تا روزهاي پيروزي انقلاب اسلامي بود. شخص شاه و رژيم وي،‌ همواره سعي كردند تا ياد و خاطره امام را از اذهان ملت محو كنند و در اين راستا با پخش اعلاميه و شبنامه، به امام توهين مي‌كردند.

رحلت مرموز آيت الله سيد مصطفي خميني در آبان 1356 را مي توان نقطه عطفي در نهضت اسلامي مردم ايران دانست. مجالس يادبود در سراسر کشور برگزار شد و در آن مراسم، تظاهرات گسترده عليه رژيم به پا شد. از اين رو رژيم، تصميم گرفت با توهين به ساحت حضرت امام خميني(ره)، چهره ايشان را به عنوان رهبري نهضت مخدوش کند. در اواسط دي ماه 1356، پيک دربار، نامه ممهور به مهر دربار را به داريوش همايون، وزير اطلاعات و جهانگردي داد. او نيز نامه را به روزنامه اطلاعات جهت انتشار سپرد. مسعودي، صاحب امتياز روزنامه، مفاد مقاله را باعث واکنش علما و روحانيون و براي آينده روزنامه خطرناک مي دانست، اما در تماس با وزير اطلاعات و نخست وزير، آموزگار، دريافت که برخي از مفاد تند و تحريک آميز آن به خواست شاه در مقاله آمده است.

در صفحه هفتم روزنامه،‌ مقاله‌اي با عنوان "ايران و استعمار سرخ و سياه" با نام مستعار "احمد رشيدي مطلق" نظر خوانندگان را به سوي خود جلب كرد. نويسنده در آن مقاله، به طور صريح بي‌حجابي را فضيلت دانسته و حجاب كهنه‌پرستي و ارتجاع سياه معرفي شده و به امام خميني، بزرگ مرجع عالم تشيع، اهانت كرده بود و قيام پانزده خرداد 1342 توطعه استعمار سرخ و سياه معرفي شده بود. روزنامه رستاخيز نيز در همان روز،‌ تظاهرات گروه قابل توجهي از زنان مشهد را در مخالفت با كشف حجاب "تظاهري از يك اتحاد نامقدس"‌ناميد.

حوزه علميه قم به دنبال درج مقاله در روزنامه اطلاعات،‌حالت غيرعادي به خود گرفت و طلاب با رفتن به منازل مراجع،‌اعتراض خود را به رژيم شاه اعلام داشتند و با پيوستن مردم قم به جمع طلاب،‌اين اعتراضات تبديل به قيام نوزدهم دي ماه شد.

در روز دوشنبه نوزده دی مردم با تعطیل دوباره ی محل کسب و کار و درس خود در میدان آستانه ی قم اجتماع کردند و به راهپیمایی پرداختند.مأموران رژیم در زمان راهپیمایی برای مردم مزاحمت فراهم کردند تا این که سرانجام در بعدازظهر این روز درگیری مأموران رژیم با تظاهر کنندگان به وقوع پیوست.نیروهای رژیم با سلاح گرم و تیراندازی مستقیم در مقابل مردم قرار گرفته و آنها را به خاک و خون کشیدند و بعد از حدود چهارده سال که از قیام خونین پانزده خرداد گذشته بود،دوباره خون گرم مردم خیابانها را رنگین کرد.

قیام و کشتار مردم قم در این روز که با پشتیبانی مراجع تقلید از مردم همراه بود،آغاز روند جدیدی از مبارزه ی مردم علیه رژیم شاه شد.به دنبال این قیام بود که اعتصابها،تظاهرات و یورش به مراکز دولتی و انتظامی کشور آغاز شده،موج اعتراضهای داخلی و خارجی علیه رژیم در مطبوعات ایران و جهان گسترش پیدا کرد.

اين قيام را بايد نقطه عطفي در تاريخ نهضت اسلامي دانست چرا که پس از آن امواج انقلاب اسلامي شدت گرفت و با چهلم هاي پي در پي مردم نقاط مختلف ايران دامنه انقلاب فراگير شد و در نهايت به سرنگوني رژيم پهلوي انجاميد.

قیام مردم قم سر آغازی برای قیام مردم تبریز شد مردم خطه ی آذربایجان که همواره در مبارزات آزادی خواهی ملت ایران پیشقدم بوده اند،این بار نیز در چهلم شهدای قم شجاعت خود را به اثبات رساندند.در روز 29 بهمن 1356 در سراسر ایران به مناسبت چهلم حوادث قم درگیریهایی اتفاق افتاد که از میان همه ی آنها قیام مردم تبریز از جایگاه ویژه ای برخوردار است.ارتش شاه به کمک پلیس آمده،به سوی مردم آتش گشود و عده ی زیادی را به شهادت رساند.درگیری و کشتار مردم تا نیمه های شب ادامه داشت تا این که حکومت نظامی برقرار شده،بیمارستانهای تبریز لبریز از کشته ها و مجروحان گشت.

مردم یزد در روز 9فروردین چهلم شهدای تبریز را برگزار کردند، ،مردم بسیاری از شهرهای ایران خود را آماده کرده بودند تا یاد عزیزان از دست رفته ی تبریز را گرامی دارند.دست مزدوران رژیم شاه که پس از قیامهای خونین قم و تبریز به خون مردم آلوده شده بود،این بار حادثه دیگر آفرید و مردان و زنان انقلابی یزد را به رگبار گلوله بست.

نتايج و پيامدها

1 ـ اثبات توخالي بودن شعار فضاي باز سياسي؛

2ـ ثابت شد که شاه از حرکت مذهبي ـ سياسي به رهبري روحانيت و در راس آنها، حضرت امام، بيش از هر حرکت سياسي ديگر وحشت دارد؛

3ـ نهضت در مسير صحيح خود قرار گرفت؛ به نحوي که ترفندهاي بعدي رژيم نيز بي ثمر افتاد؛

4ـ متحجرين و مروجان جدايي دين از سياست منزوي شدند.

مقام معظم رهبري حضرت آية اللّه العظمي خامنه اي درباره 19 دی می فرمایند:

" در ماجراي نوزدهم ديماه و حوادثي که به مناسبت برگزاري چهلم ها به صورت پي در پي بوجود آمد نکته اساسي اين است که مردم متدين آماده فداکاري بر دستگاهي که از لحاظ قدرت مادي هيچ کم و کسر نداشت طوري پيروز شدند که هم آن دستگاه گيج ماند، هم همه محاسبه گران سياسي مبهوت ماندند يعني مثل توفاني نظامي را که مردم متدين و فداکار با آن مقابل شدند، در نورديد.

همه ساله هزاران نفر از مردم قم به منظور تجدید عهد خود با ولایت و رهبری در روز 19 دی با رهبری دیدار می کنند، رهبر معظم انقلاب همیشه از مردم قم به عنوان انتقال دهندگان پیام انقلاب یاد می کنند امسال هم به چهل ارگان استان قم سهمیه دیدار با رهبری اعطا شده است.

از 19 دی 56 تا 9 دی 1388

در رویداد اول اگر چه بدنه حوزه علمیه قم و به‌ویژه طلاب جوان آن در اعتراض به مقاله موهن روزنامه اطلاعات، آماده اعتراضی گسترده و پرشور بودند، اما برخی از اعاظم و مدرسین نامدار، انتشار این مقاله را محملی برای کشتار و سرکوب شدید مردم توسط رژیم می‌انگاشتند و اعتراض وسیع بدان را مصلحت نمی‌‌شمردند. در این میان نقش‌آفرینی مؤثر آیت‌الله نوری در برگزاری جلسه با اساتید شاخص حوزه و متقاعد ساختن آنان در هماهنگی با بدنه پرشور طلاب موجب گردید که هزینه سرکوب این خیزش بزرگ برای دستگاه‌های امنیتی رژیم بسیار بالا برود و این قیام گسترده با تلفاتی کمتر از آنچه تصور می‌شد، صورت گیرد. به‌رغم آنکه پس از این رویداد، مدرسین حوزه، به‌ویژه آیت‌الله نوری هر یک به گوشه‌ای از کشور و به مناطق بد آب و هوا تبعید شدند، لکن حرکتی را بنیان نهادند که تداوم آن به پیروزی انقلاب اسلامی انجامید. پگاه مبارک 22 بهمن 57، سخت وامدار اربعین‌هایی است که از 19 دی ماه 56 آغاز گشت و شور و انگیزه انقلابی مردمان این دیار را به بار نشاند. 32 سال پس از آن اما، آیت‌الله نوری همدانی در عرصه‌ای دیگر به ایفای نقش پرداخت که اهمیت و خطوراتی کمتر از دی ماه 56 نداشت. او در این وادی نیز مانند 32 سال قبل، خط‌شکن بود. در شرایطی که برخی اقران وی در فضای تردید به سر می‌بردند و منتظر رویدادهای بعدی بودند، این عالم مجاهد با شناخت ماهیت رویدادهای جاری، حماسه‌ای دیگر یعنی حماسه با شکوه 9 دی 1388 را بنیان نهاد. این دو رویداد در کنار تمامی عوامل دخیل در آن، بی‌تردید با نام آیت‌الله العظمی نوری همدانی ماندگار خواهد گشت و تاریخ درباره آن با آیندگان سخن‌ها خواهد گفت. اما چنین زمان‌آگاهی و بصیرتی، محصول ویژ‌گی‌های ذاتی و اکتسابی فراوان است، چیزی که شناخت آن بر تمام پیروان طریق حق‌طلبی، به‌ویژه طلاب و دانشجویان جوان حجت تواند بود. "

جهت مشاهده كل اخبار كليك كنيد