حجاب در ادله اربعه

پیشگفتار

عالم هدفمند و نظامدار هستی که مخلوق و مصنوع خداوند حکیم، علیم، مدیر و مدبر است بر پایه ی تربیت و تکامل استوار است. اساس کار همه ی انبیاء و اولیاء الهی نیز همین تربیت، تزکیه و تعلیم است. هدف کلی و اساسی خداوند از خلقت عالم هستی که خود بزرگترین مربی و معلم آن است رشد و تربیت انسان و در نتیجه به کمال و سعادت رسیدن او می باشد. عقل و تدبیر الهی اقتضاء میکند که در عالم هستی هرچه که خلق می شود، حکمت خود را دارد و برای رسیدن به معرفت و کمال، جهت خاص و سیر معینی را طی نماید. خداوند برای تدبیر و تربیت همه عالم هستی از موجودات زنده گرفته تا موجودات بی جان، دارای اصول و سنت هایی است. یکی از این سنن الهی این است که خداوند هر موجود ظریف، لطیف و ارزشمندی را که خلق می نماید آن را در دل چیز دیگری پنهان میکند تا از دسترس نا اهلان و نا محرمان در امان بماند. اگر خداوند طلا را خلق میکند آن را در دل کوه ها و خاک ها قرار می دهد، اگر بلبل را خلق می کند به او دو بال می دهد تا بتواند خود را لابه لای شاخه و برگ های بلند پنهان کند تا به دور از نااهلان به خوش خوانی و هنرنمایی مشغول شود، اگر گل را با آن لطافت و زیبایی خلق میکند با هزاران تیغ از او نگهبانی میکند. تا مبادا دست نا محرمان به آن برسد و به هر حال اگر خداوند موجود ظریف، لطیف، شریف و ارزشمندی مثل زن را می آفریند حکمت و تدبیر الهی اقتضاء می کند که اورا در دل پوشش و حجاب پنهان نماید تا مبادا دست نامحرمان و نا اهلان به او برسد و او را ملعبه و بازیچه ی دست خود قرار داده و ابزار شهوت رانی و هواپرستی خود قرار دهند. خداوند سبحان انسان را خلق کرده و او را متین، با وقار و عفیف می خواهد. حجاب و پوشش صحیح او یکی از بهترین راهکارها و بهترین عوامل برای حفظ عفت و سلامت او ، خانواده و جامعه می باشد. بر این اساس حجاب و عفاف از شاخص ترین نماد های جامعه ی اسلامی است و مهمترین دستاورد و ثمره آن تضمین سلامت فرد، خانواده و جامعه است. اندیشه و فرهنگ دینی ساختار اصلی جامعه ی اسلامی را تشکیل می دهد که اثر آن در رفتار های فردی و اجتماعی شهروندان هویدا می شود و بازتاب باورها و دغدغه های افراد را در فضای حاکم بر جامعه می توان دید. از آنجا که اثرگذاری و اثرپذیری فرد و جامعه امری مقبول و مطلوب است، برای اصلاح، تغییر و ایجاد فرهنگ باید به این دو مسئله توجه ویژه داشت. رفتار های دینی گاهی شخصی و درونی اند و آثار اجتماعی چشم گیری ندارند و گاهی جنبه ی بیرونی دارند که دارای آثار بسیار مثبت و یا منفی اجتماعی می باشند. شارع مقدس درباره نوع دوم رفتارها توصیه های زیاد و تأکیدهای فراوانی دارند. حجاب و پوشش زنان و حتی مردان از نوع چنین رفتار هایی است که می تواند به امنیت، آرامش و سلامت فرد، خانواده و جامعه کمک کند. نهادینه سازی، گسترش و حفظ فرهنگ عفاف و حجاب در جامعه به ویژه جامعه اسلامی نیازمند حرکتی گروهی، دلسوزانه، پویا، هدفدار و روشمند است.

 

مقدمه

حکایت آدمیان حکایتی ژرف و شگفت است که با دمیده شدن روح آفریدگار در او، محترم شد. قوانین زندگی صحیح، در طول چندین سال به او آموخته شد ولی هیچ گاه قدرت انتخاب از او گرفته نشد. خداوند هم راه روشنایی را به انسان نشان داد و هم تاریکی و تباهی را. سپس توان اندیشیدن به او بخشید تا از دو راهی روشنایی و تاریکی یکی را برگزیند و پس از آن شاهد نتایجش باشد، سعادت یا شقاوت. پوشش، نوعی ارزش گذاری است که خداوند به دنبال تاج کرامت، برای انسان در نظر گرفته است. همانگونه که انسان در اندیشیدن و سخن گفتن از دیگر موجودات تمایز یافت، در نوع پوشش و انتخابی بودن آن هم مختار گردید. نخست اندیشه درست زیستن به آدمی داده شد و سپس گزینش سبک زندگی و مسائل مربوط به آن. انسان زیبا نیازمند مراقبت بوده ، از این رو حجاب معرفی شد. نیازمند حراست از هدیه های الهی بود، پس سفارش شد که قوانین خداوند را جدی بگیرد. نیازمند احترام بود، بندگی را فرا گرفت و اکنون نیازمند بازگشت به همان فطرت خداجو است. پس نیازمند تسلیمی دوباره است تا با کنار گذاشتن اندیشه های انحرافی، دیگر بار راه روشن خدا را انتخاب نماید و با گزینش فرمول های پوشش، کوششی نو در رسیدن آغاز کند.

بخش اول

کلیات حجاب

حجاب در لغت

حجاب به معنی پوشش است و آنچه به وسیله آن خود را می پوشانید، و نیز به معنی حایل بین دو چیز آمده است. جمع حجاب به آن معنی «حجب» است.«1»

در فرهنگ فارسی حجاب به معنی چادری است که زنان سر تا پای خود را می پوشانند.«2»

شهید مطهری معنی لغوی این  واژه را چنین بیان می کنند:

" کلمه حجاب ، هم به معنی پوشیدن و هم به معنی پرده و حاجب آمده است. و بیشترین استعمالش به معنی پرده است. این کلمه از آن جهت معنی پوشش میدهد که پرده، وسیله پوشش است. و شاید بتوان گفت که بر اساس اصل لغت هر پوششی حجاب نیست. به آن پوششی حجاب گفته می شود که از طریق پشت پرده واقع شدن صورت گیرد".«3»

حجاب در اصطلاح

با توجه به معنای لغوی حجاب و کاربرد قرآنی و روایی این واژه، شرع مقدس حجاب را این گونه بیان میکند: « پوشانیدن تمامی اعضای بدن به جز صورت و دستها تا مچ»«4»

ام سلمه همسر پیامبر  (ص) می گوید: پس از نزول آیات حجاب، نزد پیامبر بودیم و میمونه نیز نزد ایشان بود که ابن ام مکتوم وارد شد رسول خدا(ص)  فرمود: حجاب خود را بگیرید...«5»

البته به کار گرفتن واژه « حجاب » در مورد پوشش زن یک اصطلاح نسبتاً جدیدی است و در قدیم ، به خصوص در اصطلاح فقها، کلمه ی «ستر» را برای پوشش به کار می بردند.«6»

علّت تفاوت حجاب و پوشش زن و مرد در اسلام

احکام تشریعی اسلام، متناسب با ویژگی های تکوینی انسان به منظور تأمین مصالح و دفع مفاسدی است که افراد را تهدید می کند. تفاوت زن و مرد در برخی از احکام تشریعی مانند حجاب نشأت گرفته از تفاوتهای تکوینی آنهاست. در باب تفاوتهای جسمی و روحی زن و مرد،  تحقیقات علمی و روانشناسی ثابت کرده است که مرد نسبت به محرک های چشمی حساس تر از زنان اند و بر عکس زنان در مقابل محرکهای لمسی حساسیت بیشتری دارند.

تحقیقات و تجربه علمی نیز نشان می دهد آن اندازه که مرد از نگاه کردن به اندام زن تحریک می شود، زن از مشاهدۀ مرد تحریک نمی شود. در روانشناسی جنسی نیز ثابت شده است که تمامی سطح بدن زن برای مرد محرّک است اما در مرد چنین نیست.

دین مقدس اسلام نیز متناسب با ویژگی ها و تفاوتهای تکوینی زن و مرد، احکام و تعالیم نورانی خود را تشریع کرده است.

مثلاً برای حفاظت مردان از مفاسده ناشی از حسّاسیت بیشتر آن نسبت به محرّکهای چشمی شهوت انگیز، آنها را به مراقبت و کنترل بیشتر چشم در مواجهه با نامحرم مکلف کرده است و نگاه به زن نامحرم را حرام کرده است. و در مقابل به دلیل لطافت و حساسیت بیشتر زن نسبت به محرّکهای لمسی برای حفاظت آنان از نگاهای آلوده و مفاسد ناشی از آن، آنها را به حجاب و پوشش بیشتر در مواجهۀ با مردان نامحرم دستور داده است.

باتوجّه به ویژگی های تکوینی  و نوع خلقت زنان است که حجاب بیشتر در مورد آنان واجب شده است.«7»

بخش دوم

حجاب در قرآن

مسئله حجاب در دو سوره از سوره های قرآن مطرح شده است. ابتدا این نکته به صورت اجمال در سوره احزاب مطرح شده و سپس با تفصیل بیشتر در سوره نور آمده است:

«وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ »«8»

“و به زنان با ايمان بگو چشم هاي خود را (از نگاه هوس آلود) فرو گيرند، و دامان خويش را حفظ كنند، و زينت خود را جز آن مقدار كه ظاهر است آشكار ننمايند، و (اطراف) روسري هاي خود را بر سينه خود افكنند (تا گردن و سينه با آن پوشانده شود) و زينت خود را آشكار نسازند مگر براي شوهرانشان يا پدرانشان يا پدر شوهرانشان يا پسرانشان يا پسران همسرانشان يا برادرانشان يا پسران برادرانشان، يا پسران خواهرانشان، يا زنان هم كيششان يا بردگانشان (كنيزانشان) يا افراد سفيه كه تمايلي به زن ندارند يا كودكاني كه از امور جنسي مربوط به زنان آگاه نيستند، آنها هنگام راه رفتن پايهاي خود را به زمين نزنند تا زينت پنهانيشان دانسته شود. (و صداي خلخال كه بر پا دارند به گوش رسد) و همگي به سوي خدا بازگرديد اي مؤمنان تا رستگار شويد”

«وَالْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا يَرْجُونَ نِكَاحًا فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُنَاحٌ أَنْ يَضَعْنَ ثِيَابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجَاتٍ بِزِينَةٍ وَأَنْ يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَهُنَّ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ »«9»

« و زنان از كار افتاده‏ اي كه اميد به ازدواج ندارند گناهي بر آنها نيست كه لباسهاي (روئين) خود را بر زمين بگذارند به شرط اينكه در برابر مردم خود آرایي نكنند و اگر خود را بپوشانند براي آنها بهتر است. و خداوند شنوا و دانا است »

شان نزول آیه 30 از سوره نور

در شأن نزول این آیه « وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ …» « به مردان با ایمان بگو دیده فرو نهند و پاک دامنی ورزند که این برای آنها پاکیزه تر است». مرحوم کلینی به سند خویش از سعد اسکاف نقل می کند که امام باقر (ع) فرمودند: " جوانی از جماعت انصار در شهر مدینه با زنی روبرو شد. در آن زمان زن پوشش سرخود را پشت گوش های خود می انداختند در نتیجه، بناگوش و گردن ایشان آشکار بود. وقتی زن  از کنار جوان گذشت او چنان غرق تماشای او شده بود که از خود و اطرافش غافل گشت و جلوش را نگاه نمی کرد.

زن وارد کوچه ای شد و جوان با چشم خود او را دنبال می کرد. همان طور که میرفت، ناگهان صورتش به شیشه ای ( استخوان) که از دیوار بیرون آمده بود، برخورد کرد. وقتی به خود آمد، دید که سر و صورت و لباسش خونین شده است.

با همین حال خدمت رسول خدا( ص) شرف یاب شد. حضرت از حال جوان جویا شد و او جریان را به اطلاع حضرت رساند. سپس جبرئیل نازل شد و این آیه را آورد: " ای پیامبر! به مؤمنان بگو که دیدگانشان را فرو گیرند، و عورتهایشان را از گناه نگهدارند، زیرا که آن برای ایشان پاکیزه تر است. همانا که خداوند به آنچه میکند آگاه است".«10»

سیوطی نیز این شان نزول را به نقل از ابن مردویه از امیرالمؤمنین (ع) نقل کرده است.«11» از این شأن نزول می توان استنباط کرد که اولین آیاتی که در تشریح حجاب و بیان محدوده نظر نازل شده، همین آیات سوره نور است.

انواع دیگر حجاب در قرآن

قرآن از انواع دیگر حجاب که در رفتار خارجی انسان تجلی می کند، نام برده است:

الف. حجاب گفتاری در مقابل نامحرمان

« فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ...»«12»

« به گونه‏ اي هوس انگيز سخن نگوئيد كه بيماردلان در شما طمع كنند »

ب. حجاب رفتاری در مقابل نامحرم:

« وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ »«13»

« و پاهای خود را به گونه ای به زمین نکوبند تا آنچه از زینتهایشان نهفته می دارند معلوم گردد »

بنابراین می توان این نتیجه را گرفت که مراد از حجاب اسلامی در قرآن، پوشش و حریم قائل شدن در معاشرت زنان با مردان نامحرم در انحای مختلف رفتاری مثل: پوشش، نگاه، حرف زدن و راه رفتن است.

بخش سوم

حجاب در روایات اسلامی

پیامبر گرامی اسلام و ائمه معصومین(ع) علاوه بر تأکیداتی که بر رعایت حجاب داشته اند، با ارائه دستور العمل هایی، جامعه اسلامی را به سوی تهذیب و پاکی، رهنمود داده اند که در این قسمت، برخی از آنها را نقل میکنیم.

در ابتدا بنابه اقتضای بحث، حدیث قدسی که از امیرالمؤمنین علی (ع) روایت شده را بیان می کنیم تا موجب عبرت آموزی زنان امت اسلامی باشد:

" امیرالمؤمنین(ع) می فرمایند: همراه با حضرت زهرا (س) به حضور پیامبر اکرم (ص) رفتیم. دیدیم حضرت ناراحت و گریان هستند؛ عرض کردم: پدر و مادرم به فدایتان! چرا گریانید؟ حضرت فرمودند: ای علی! در معراج زنانی را در عذاب دیدم، از این رو گریه میکنم.

امیرالمؤمنین (ع) می فرمایند: از کیفیت عذابشان سؤال کردم، پیامبر (ع)فرمودند:

-زنی را دیدم که از موهایش آویزان است و مغز سرش از شدت گرما می جوشد.

زنی را دیدم که از دو پایش آویزان شده بود.

زنی را دیدم که گوشت بدنش را میخورد.

زنی را دیدم که با قیچی گوشت بدنش را تکیه تکیه میکرد.

-زنی را دیدم که صورت و بدنش میسوخت و روده هایش را می خورد.

حضرت زهرا(س) سؤال کردند: ای حبیب و نور چشمم! به ما بگویید که عمل آنها در این دنیا چگونه بود که این گونه مجازات میشوند؟ پیامبر(س) فرمودند:

زنی که از موهایش آویزان شده و مغز سرش از گرما می جوشید، موی سرش را از نامحرمان نمی پوشانید.

زنی که از دو پایش آویزان بود، بدون اجازه ی شوهر از خانه بیرون میرفت.

زنی که گوشت بدنش را میخورد اندام خود را برای نامحرمان آراسته میکرد.

زنی که با قیچی گوشت بدنش را می برید، خود را در معرض کامجویی عیّاشان قرار میداد و جلوه گری و خود نمایی می کرد.

زنی که صورت و بدنش می سوخت و روده هایش را می خورد، بین زن و مرد نامحرم رابطه ی نا مشروع ( قیادت ) برقرار می کرد. «14»

پرهیز از پوشش بدن نما و نازک:

روزی اسماء ( که خواهر زن پیامبر بود ) با جامه ای بدن نما و نازکی به خانه ی پیامبر آمد. پیامبر، روی خود را برگرداند و فرمودند: « ای اسماء! زن، وقتی به حد بلوغ رسید، نباید جای از بدن و اندامش دیده شود، مگر صورت و دستها».«15»

پرهیز از شبیه شدن به جنس مخالف:

پیامبر (ع) فرمودند: « خداوند، مردانی که شبیه زن می شوند و زنانی که شبیه مرد می شوند، نفرین کرده است».«16»

امام باقر (ع) نیز، در ضمن حدیثی فرمودند: « جایز نیست که زن خود را شبیه مرد نماید؛ زیرا رسول اکرم(ع) مردانی که خود را شبیه زن و همچنین زنانی که خود را شبیه مردها قرار می دهند، نفرین کرده است».«17»

عفت نسبت به زنان مردم

پیامبر(ع) فرمودند: « نسبت به زنان مردم، عفیف باشید تا زنان شما عفیف بمانند».«18»

دوری از اختلاط و خلوت با نامحرم

امام صادق(ع) فرمودند: « رسول گرامی (ع)، اموری را بر زنان لازم شمردند و از آنان پیمان گرفتند. از جمله این که از هم نشینی با مردان نامحرم بپرهیزند».«19»

رسول اکرم (ع) فرمودند: « هر کس با زن نامحرمی مصاحفه کند ( با او دست دهد ) روز قیامت در غل و زنجیر بسته خواهد شد، سپس به آتش روانه خواهد گشت».«20»

پیامبر (ص) فرمودند: « برای زن شایسته نیست که در وسط مسیر، راه برود، بلکه شایسته است که در کنار مسیر، حرکت کند».«21»

پرهیز از توصیف زنان نزد نامحرمان

رسول اکرم(ص) فرمودند: « کسی که زنی را برای مردی وصف نماید و آن مرد به واسطه آن وصف، آلوده به گناه شود، از دنیا نمی رود مگر اینکه مورد غضب الهی واقع شود».«22»

اهمیت غیرت مردان و پوشش زنان

امام علی (ع) فرمودند: « پوشیدگی برای زن سودمند تر است و زیبایی او را پایدارتر می سازد ».«23»

امام صادق (ع) می فرمایند:« مردی که غیرت ندارد انسانی است که قلبش وارونه است ».«24»

امیر المؤمنین علی (ع) خطاب به مردم عراق فرمودند: «به من خبر رسیده که زنان شما در مسیر راه ها به مردان تنه میزنند، آیا حیا نمیکنید؟ لعنت خدا بر کسی که غیرت نمی ورزد».«25»

پیامبر اسلام(ع)  نقل شده که فرمودند: « هر مردی زنش را زینت کند و از در خانه بیرون ببرد آن مرد دیوث ( بی غیرت) است». «26»

نزدیک ترین حالت زن به خدا

پیامبر اکرم (ص) از اصحاب خود پرسیدند: « زنان در چه حالتی به خدا نزدیک ترند؟» خبر این سوال به حضرت زهرا(س) رسید. ایشان فرمودند: « نزدیک ترین حالت زن به خدا زمانی است که درون خانه خود باشد». پیامبر (ص) باشنیدن این پاسخ از دختر گرامیش فرمودند:« فاطمه پاره تن من است».«27»

خشم خدا از خود نمایی زنان

زنی عطر فروش به نام " حولاء" گاهی برای خانواده رسول خدا(ص) عطر می آورد. روزی پیامبر(ص) خطاب به او فرمودند:« ای حولاء! زینت هایت را برای غیر شوهرت آشکار نکن. برای زن روا نیست ساقهای دست و پای برهنه اش را نامحرمان ببیند. اگر کسی چنین کند لعنت و خشم خدا و فرشتگان بر او خواهد بود و عذاب دردناکی برای خود آماده کرده است... زنانی که به خدا و معاد ایمان داشته باشند، زیبایی و زینت های خود را برای نامحرمان آشکار نمی کنند که اگر چنین کنند، دین خود را فاسد وخشم خدا را برانگیخته اند.»«28»

خیر و صلاح زن

امیرالمؤمنین امام علی (ع) در وصایای خود به امام حسن مجتبی (ع) فرمودند:« پسرم! همسرانت را در حجاب داشته باش زیرا خیر تو و آنها در حجاب کامل آنهاست و نیز با حجاب کامل از خانه بیرون رفتن آنها ، بهتر از آن است که نامحرم غیر مورد اعتمادی به منزلت وارد شود».«29»

نحوه ی پوشش

رسول گرامی اسلام (ص) فرمودند: «برای زن سزاوار نیست که هنگام بیرون رفتن از خانه اش، لباسش را جمع و فشرده نماید و به بدنش بچسباند» .«30»

زنان جهنمی

پیامبر اکرم (ص) در گفتاری زنان اهل دوزخ را که حتی بوی بهشت به مشام آنها نمیرسد چنین معرفی کردند:

«زنانی که بدحجاب اند و با زرق و برق خود را به مردم نشان میدهند و هوس های آنها را به سوی خود جذب می کنند و موهای سرشان همچون کوهان های شتر است».«31»

بوی جهنم

پیامبر گرامی اسلام(ص) می فرمایند: « هر زنی که عطر استعمال کند  از منزل خارج شود و بر گروهی از افراد نامحرم عبور کند تا بوی عطر وی را استشمام نمایند، چنین زنی زنا کار است».«32»

عفت و حیا

رسول اکرم (ص) می فرمایند : « دوست داشتنی ترین عفاف (خویشتن داری ) نزد خدا، عفت شکم و دامن است ».«33»

امیرالمؤمنین (ع) فرمودند: «میوه ی عفاف، محفوظ ماندن است».«34»

امام صادق (ع) فرمودند: « نسبت به زنان مردم عفت ورزید تا نسبت به زنان شما عفت ورزند ».«35»

امام علی (ع) فرمودند : « عفت انسان به اندازه ی حیای اوست ».«36»

پیامبر اکرم (ع) فرمودند :« خداوند حیا و پوشیدگی بندگانش را دوست دارد.»«37»

امام علی (ع) فرمودند : « حیا انسان را از عمل زشت باز میدارد »«38»

امام علی (ع) فرمودند :« عاقل ترین انسان ها با حیا ترین آنهاست.»«39»

رسول اکرم (ع) فرمودند :« کسی که از مردم حیا نداشته باشد از خداوند نیز حیا نخواهد داشت. »«40»

شادی بخش

امام علی (ع) فرمودند: « به راستی که زن شادی بخش زندگی است، هرکس اورا به همسری گرفت باید بپوشاندش».«41»

در ضمینه حجاب و پوشش روایات زیادی وارد شده از ائمه معصومین(ع) و در کتاب های زیادی به آنها پرداخته شده است در اینجا به دلیل جلوگیری از حجیم شدن کتاب و پرداختن به بحث های دیگر شما خواننده عزیز را به کتُب روایی ارجاع می دهیم.

ایجابی و سلبی بودن حجاب

حجاب به معنی پوشش اسلامی زنان، دارای دو بُعد ایجابی و سلبی است. بُعد ایجابی آن، وجوب پوشش بدن و بُعد سلبی آن، حرام بودن خود نمایی به نامحرم است؛ و این دو بُعد باید کنار یکدیگر باشد تا حجاب اسلامی محقق شود، گاهی ممکن است بُعد اول باشد؛ ولی بُعد دوم نباشد، در این صورت نمیتوان گفت که حجاب اسلامی محقق شده است.

گاهی مشاهده می شود که برخی از زنان محجبه در پوشش خود از لباس های بدن نما و جذاب و رنگهای تحریک برانگیز استفاده می کنند که به اندامشان زیبایی خاصی می بخشد و در عین پوشیده بودن بدن زن؛ زیبایی اش آشکار است. گویا اصلا لباس نپوشیده است و این دور از حجاب اسلامی است.

بخش چهارم

اجماع و عقل

در اثبات احکام شرعی علماء از چهار نوع دلیل استفاده می کنند و حکمی را بیان می کنند. لذا تمام احکام شرعی که و جود دارد برگرفته از حداقل یکی از این چهار دلیل می باشند و حتی ممکن هست دو، سه و یا هرچهار دلیل در یک موضوع و حکمی وجود داشته باشند. این چهار دلیل که به آن ها ادله اربعه گفته می شود عبارت است از قرآن، سنت( روایات )، اجماع و عقل است. پس از بیان موضوع حجاب در قرآن و روایات در این بخش به بیان موضوع حجاب در اجماع و عقل می پردازیم.

اجماع

به اجماع و ضرورت بین همه مسلمانان، اعم از شیعه و سنی بر لزوم پوشش عورت مرد و کل بدن زن غیر از موارد استثناء؛  جمیع فقهاء به این مطلب با اندک تفاوتی فتوا داده اند. البته این اجماع مستند به آیات و روایات است که انشاالله در فصول بعد فتوای فقهاء و مراجع را نقل خواهیم کرد.

با توجه به اینکه همه فقهاء در این زمینه ( وجوب پوشش ) اتفاق نظر دارند. تکلیف برما آشکار است. زیرا در موارد اجماع احتمال اشتباه نزدیک به صفر است، و بعید است در موردی که همه فقهاء نظر داده اند و همگی یک نظر دارند اشتباهی رخ دهد، یعنی همه فقهاء به اشتباه فتوا داده باشند.

نکته: در اجماع همه فقهاء نظر داده اند و اتفاق نظر دارند و با اینکه گفته می شود "بلاخلاف" تفاوت دارد زیرا در مورد بلاخلاف شاید فقیهی نظر و فتوا نداده باشند اما در اجماع همانطور که گفته شد همه نظر واحدی دارند و فتوا داده اند.

عقل و عُرف عقلاء

دلیل عقلی که بواسطه آن  لزوم حجاب اثبات می شود دو صورت دارد:

1 _ دلیلی که به نحو غیر استقلالی لزوم حجاب را ثابت می کند. که یک مقدمه شرعی و یک مقدمه عقلی دارد.

مقدمه اوّل: خداوند امر کرده که زن ،خود را از نامحرم بپوشاند در این رابطه آیات و احادیثی که آورده شد، بیان کننده این مطلب است.

مقدمه دوّم: خدا مولا و مالک انسان است و عقل حکم به لزوم اطاعت از مولا و مالک می کند.

نتیجه: اینکه زن به حکم عقل که امربه  اطاعت از فرمان خدا می کند، باید خود را از نامحرم بپوشاند و حجاب داشته باشد.

این دلیل برای زن مسلمان و مؤمن و مقید است. او در مقابل این دلیل خاضع و تسلیم است هرچند که ممکن است به حکمت و وجوب حجاب و حکمت حرمت بی حجابی آگاهی نداشته باشد.

2 _ دلیلی که به نحو استقلالی لزوم حجاب را ثابت می کند، همه مقدمات آن عقلی است:

مقدمه اوّل: انسان ذاتاً کمال جو است.انسان عاقل با ترک شهوت و هرگونه وابستگی نادرست شهوانی به رشد و کمال می رسد.

مقدمه دوّم: ترک پوشش محرک شهوت بوده و موجب حاکمیت غریزه بر عقل و مانع رشد و کمال انسانی است. و هرچیز که مانع رشد و کمال انسانی است باید کنار گذاشته شود.

مقدمه سوّم: رعایت حجاب، مانع بسیاری از تحریکات شهوانی می شود و ارضای غریزه را در کانال قانونی آن هدایت می کند، بنابراین رعایت حجاب شرط لازم برای رشد و کمال انسان است.

مقدمه چهارم: به حکم عقل، هر چیز که شرط لازم برای کمال و رشد می باشد باید اجرا شود.

نتیجه: اینکه حجاب به عنوان شرط لازم کمال انسان باید رعایت شود. این دلیل برای همه زنان، حتی نسبت به کسانی که مسلمان و مومن نیستند مفید است.

3 _ این دلیل به نحو استقلالی لزوم حجاب را ثابت می کند. و بیشتر به صورت جواب اقناعی برای افرادی که زیاد مقید و مؤمن نیستند به کار می رود.

مقدمه اوّل: به حکم عقل دفع ضرر محتمل واجب است. یعنی اگر فردی در کاری احتمال ضرر غیر معقول دهد برای فرار و دفع ضرر از آن کار میگذرد.

مقدمه دوّم: هیچ دین و فردی پوشش و حجاب را گناه نمی دانند، پس تنها احتمال گناه برای عدم پوشش و عدم حجاب است.

نتیجه: با توجه به این دو مقدمه حتی کسانی که اعتقاد راسخی ندارند؛ برای دفع ضرر اخروی و عذاب الهی به حکم عقل باید حجاب داشته باشند. زیرا اگر فرض شود ما دلیلی از آیات، روایات و اجماع برای وجوب حجاب نداریم. همین که احتمال آن را بدهیم، برای دفع ضرر و عذاب از خود، عقل دستور به رعایت حجاب می دهد.

اشکال: گاهی در پاسخ به این دلیل برخی می گویند که عقل حکم به دفع ضرر محتمل نمی کند. زیرا گاهی دیده می شود که احتمال ضرر وجود دارد، اما انسان آن کار را انجام می دهد. مثلا، برای مسافرت، احتمال تصادف، سرقت و... وجود دارد ولی می بینیم که عقل حکم به عدم انجام سفر نمی دهد.

جواب: در مقدمه اول گفته شد که منظور از ضرر. ضرر غیر معقول است و حال اینکه در مثال شما ضرر ها معقول می باشد. یعنی گاهی برای رسیدن به یک هدف بزرگ، ضرر کوچیک تر و با احتمال کمتر را می پذیریم. اما در بحث ما (حجاب) ضرر معقول نیست زیرا علاوه بر دنیا آخرت را تهدید می کند. لذا مقدمه اول در این دلیل مردود است.

 

 

 

 

 

 

 

منابع

1.      لسان العرب ج 3، ص 50.

2.      فرهنگ عمید ص 779.

3.      مجموع آثار شهید مطهری: ج 19، ص 429.

4.      لازم بذکر است اختلاف نظری که بین علما وجود دارد

5.      مکارم الاخلاق ص 267.

6.      مسئله حجاب، ص 35

7.      چرایی و چیستی پوشش ص 16.

8.      سوه نور آیه 31 .

9.      سوره نور آیه 60

10. کافی ج 5 ص 521

11. المیزان ج 15 ص 116 و فتح الغدیر ج 4 ص 23

12. سوره احزاب ایه 32

13. سوره نور آیه 31

14. بحار الانوار ج 103 ص 245 و وسایل الشیعه ج 14 ص 56

15. ج 2 ص 383 . - سنن ابی داود

16. بحار الانوار ج 103 ص242

17. همان ص 258.

18. وسائل الشیعه ج 14 ص 141.

19. وسائل الشیعه ج 7 ص 134.

20. وسائل الشیعه ج 14 ص 163

21. پوشش زن در اسلام ص 19.

22. وسائل الشیعه ج 7 ص 133.

23. عیون الحکم و المواعظ ص 303.

24. وسائل الشیعه ج 14 ص 108.

25. وسائل الشیعه ج 20 ص 235

26. عیون الاخبارالرضا(ع) است.

27. فاطمه الزهرا (س) بهجه قلب المصطفی(ص) ص 273.

28. مستدرک الوسائل ج 14 ص 248.

29. تحف العقول ص 86.

30. فروع کافی ج 5 ص 519

31. البحار ج 10 ص 52 - مستدرک سفینه

32. نهج الفصاحه ص 205.

33. میزان الحکمه ج 6 ص 361.

34. همان ص 363

35. همان ص 359.

36. همان ج 2 ص 565.

37. مستدرک الوسائل ج 8 ص 463.

38. میزان الحکمه ج 2 ص 565.

39. میزان الحکمه ج 2 ص 562.

40. میزان الحکمه ج 2 ص 566

41. حجاب و نقش آن در سلامت روان به نقل از مستدرک الوسائل ج 14 ص 280.

نویسنده: رامین تدین

 

 

ارسال کردن دیدگاه جدید

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
عکس امنيتي